Epitafium to poświęcony osobie zmarłej krótki utwór literacki umieszczany najczęściej na nagrobku lub tablicy pamiątkowej. Jego głównym celem jest upamiętnienie życia, cnót, dokonań oraz charakteru zmarłego, a także wyrażenie żalu, refleksji nad śmiercią i przemijaniem. Epitafium może mieć formę poważną, podniosłą, ale bywa też żartobliwe lub ironiczne, zwłaszcza w tradycji literackiej. Często zawiera elementy pochwały, modlitwy, sentencji moralnej albo krótkiego przesłania skierowanego do żyjących. W kulturze europejskiej epitafia były popularne już w starożytności, szczególnie w Grecji i Rzymie, a później rozwinęły się w literaturze renesansowej i barokowej. Współcześnie epitafium pełni zarówno funkcję artystyczną, jak i symboliczną, stanowiąc wyraz pamięci o zmarłym oraz próbę zachowania jego obecności w świadomości kolejnych pokoleń.
Niech mu będzie pokój wieczny, Krzyż niech nad nim swe ramiona Trzyma, a promień słoneczny Niechaj mu świeci u łona… I nieprzetom mu przebaczył Bym żar sypał mu na głowę Ale by mu Pan Bóg raczył Zmazać chwile Kaimowe… — (Bolonia 1869).
I tyś, Hanno, za siostrą prędko pospieszyła I przed czasem podziemne kraje nawiedziła, Aby ociec nieszczęsny za raz odżałował Wszytkiego, a na trwalsze rozkoszy się chował.
Poeta, rozkoszy dworu naszego, Co wiersze przedziwne łatwo I dowcipnie pisał, zmyślnie Słowa ojczyste do łacińskich wplatając, Który wszystkim aż nadto schlebiał, Milczy teraz zamknięty w lichym grobie, Zabrany nagle w kwiecie wieku. Bo gdy pokarmem napełniał swój brzuch Przepastny, to pokarm, co zdrowie przynosi Wszystkim przyjmującym go z apetytem, Dla niego tylko przyczyną był … Przeczytaj wiersz
Ty, co Rzym wpośród Rzyma chcąc baczyć, pielgrzymie, A wżdy baczyć nie możesz w samym Rzyma Rzymie, Patrzaj na okrąg murów i w rum obrócone Teatra i kościoły, i słupy stłuczone: To są Rzym. Widzisz, jako miasta tak możnego I trup szczęścia poważność wypuszcza pierwszego. To miasto, świat zwalczywszy, i siebie zwalczyło, By nic niezwalczonego … Przeczytaj wiersz
Przechodniu, powiedz imię, a poznamy miejsce marzenia, które niesie bezpiecznie i lekko. Nad nami niebo rośnie i wspina się w dymie pozostawiona dalekość. Były lata nad nami i są. Ty zabierzesz nieświadomą stopą pręcik ziemi otulony mgłą, co nazywa się dla ust tak prosto, a jest głosem, co zaciska krtań i wołaniem z samotnego dna. … Przeczytaj wiersz
Z żalem i z płaczem, acz za twe nie stoi, Mój dobry Kosie, towarzysze twoi W ten grób twe ciało umarłe włożyli, Którzy weseli wczora z tobą byli. Śmierć za człowiekiem na wszelki czas chodzi; Niech zdrowie, niech nas młodość nie uwodzi, Bo ani wzwiemy, kiedy wsiadać każą A tam ani płacz, ani dary ważą.